Den nåværende krisen

Denne krisen har blitt kalt den suboptimale krisen, mens man glemmer at alle økonomiske kriser per definisjon er ikke-optimale. Dette handler om (i hovedsak) amerikanske banker som lånte ut penger for boligkjøp til mennesker som ikke kunne betjene lånene. Det er bra at også fattige har et sted å bo (faktisk er dette helt nødvendig for å dra de ut av fattigdommen), likevel er det aldri bra å låne ut penger til mennesker som ikke kan betale ned lånet¹. For å gjemme dette delte bankene opp lånene i mange små deler og pakket små mengder dårlige lån sammen med litt større mengder gode lån. Senere solgte de disse pakkene. Hva hver enkelt pakke virkelig inneholdt visste ingen. Ingen hadde oversikt. Å drive bank er helt avhengig av tillit. Fordi banker i tider med dårlig likviditet låner penger av andre banker, må en bank ikke bare sine låntagere (akkurat som de som låner ut penger til bankene gjennom sparing må ha tillit til bankene), men også andre banker og deres låntagere. Om banker ikke kan stole på andre banker faller hele systemet sammen. Det vil skje om det oppstår en oppfatning om at disse pakkene som bankene kjøper og selger av hverandre er dårlige. Og akkurat det skjedde.

I følge meg ligger skylden hos den nyliberale ideologien og tenkemåten som propaganderer markeder helt uten hindringer. Det nyliberale startpunktet på midten av syttitallet med dereguleringen av de internasjonale finansmarkedene lagde en økonomisk lekeplass, en fiksjonell verden hvor spekulanter kan leke seg. I løpet av de siste tretti årene har vi vært vitne til en verden hvor den økte flyttbarheten til kapital har vært enormt. I følge den nyliberale teorien vil deregulering av markeder gjøre de (mer) stabile. Likevel har vi i samme periode opplevd et rekordstort antall kriser, både valutakriser og bankkriser. Den skandinaviske bankkrisen tidlig på nittitallet, den sørøstasiatiske krisen i 1996-97, mexicokrisen og russlandskrisen hendte alle etter 1990. I 1999 skrev økonomen Joseph Stiglitz, i sammenheng med asiakrisen, at minst ti stater opplevde både bankkriser og valutakriser samtidig mellom årene 1979 og 1999; 69 stykk opplevde bankkriser i samme periode². Virker på meg som at dette ikke bare tilfeldigvis hendte. Det finnes en fundamental ustabilitet i systemet.

Gamle råd

Den pågående krisen sammenlignes ofte med den store økonomiske depresjonen på 1930-tallet. Man kan stendig lese at denne er den største siden da. Nå da Keynes’ kritikk av frie markeder er glemt og den ortodokse økonomien propaganderer den samme gale teorien om selvstabiliserende markeder; bør man kanskje våkne opp og tenke på hvordan dette fungerer. Med andre ord, vi må gå til gamle kloke hoder for å finne råd. En slik person hvis råd kan være nyttige for oss er den ungarske politiske økonomen Karl Polanyi. Dessverre har økonomer, bortsett fra noen få opposisjonelle, glemt ham. I 1944, på tampen av andre verdenskrig, gav han ut sitt hovedverk “The Great Transformation” hvor han forsøkte å analysere kollapset i 1929 og den påfølgende økonomiske krisen, samt etablere en sammenheng mellom krisen og fascismen.

Sentralt i Polanyis tese ligger kravet om at man forkaster økonomers gale oppfatning om at frie markeder er stabiliseringssøkende. Man møter ofte en argumentasjonen for frislipp av markeder og mot staters aktive økonomiske politikk som dreier seg rundt at markeder best håndterer seg selv: de gir optimale resultat når stater holder seg unna. Polanyi hevder at det motsatte skjer. Han mente at økonomiske markeder er grunnleggende ustabile og gir suboptimale resultat. Det eksisterer en oppfatning blant nyliberale økonomer om frimarkeders naturlighet; spontant og plutselig dukket de opp fra intet. Polanyi argumenterer; gjennom leting i antropologiske tekster, beskrivelser av forskjellige samfunn og historien til den engelske frimarkedsideologien og industrialiseringen; for at frie markeder ble skapt av politikere hvis interesse den tjente. Som han skriver: “While laissez-faire economy was the product of deliberate State action, subsequent restrictions on laissez-faire started in a spontaneous way. Laissez-faire was planned; planning was not.”³. Polanyi mente at både fascismen og utbruddet av andre verdenskrig var motreaksjoner til forsøket på gjenopprettelse av frie markeder i 1920-årene. Hans tese består i at når ekonomien kobles fra politikken, vil økonomien starte å leve sitt eget liv etter sin egen logikk og til slutt ikke lenger tjene samfunnet. Det skaper motreaksjoner.

Polanyis teori i dag

Om man tar med seg den kunnskapen til i dag, ser man kjapt at Polanyis forståelse av sin samtid passer med nåtiden. Vi har en økonomi som i stor grad er frakoblet fra politikken og som opererer etter egne prinsipper. Den involverer et avansert handelssystem og gjemmesteder, politiske blinde flekker. Ettersom økonomien har blitt mer og mer globalisert i løpet av de siste tretti årene, har politisk kontroll blitt stadig vanskeligere. I slike situasjoner ser politikere ofte stakkarslige ut, men man skal ikke glemme at utviklingen har vært en bevisst politisk styrt utvikling fordi noen har tjent på den. De klemte nyliberalismen til sine hjerter fordi den tjente deres interesser. Vi kan prate om bevisst neglisjering⁴

Forhåpentligvis vil vi ikke se fascistiske tendenser slik de som startet andre verdenskrig. Likevel har vi i løpet av de siste årene opplevd en økning i oppslutningen til høyrepopulistiske og nasjonalistiske partier i flere europeiske stater som Le Pén i Frankrike, Jörg Haider i Østerrike og Vlaams Belang i Belgia. Om disse er et motsvar til det økonomiske systemet er usikkert. Eric Helleiner har skrevet at kampanjen for tobinskatten, en liten skatt på intervalutære finanstransaksjoner, som har blitt ført av flere politiske grupperinger⁵ kan være en slik motreaksjon som handler om å begrense handlingsrommet til de internasjonale finansmarkedene⁶. Jeg ønsker ikke prate så mye om den da den krever sin egen artikkel. Tobinskatten ble foreslått av den amerikanske økonomen James Tobin i 1978 kaj sikter mot å minske kvantumet av intervalutær spekulasjon og kortsiktige og destabiliserende investeringer⁷ Fordi dette er ett enkelt tiltak for kontroll med internasjonale markeder som faktisk kan fungere (selv om økonomer vil si noe annet), tror jeg at Helleiner har rett i sin analyse.

Jeg tror at om man ser den generelle utviklingen i løpet av de siste ti årene mot organisasjoner som blir sett på som nyliberale festninger, som Verdensbanken, det Internasjonale Pengefondet og Verdens Handelsorganisasjon; er det vanskelig i lys av Polanyi å se de som noe annet enn motreaksjoner. De sosiale forumene, både regionale og internasjonale er alle eksempler på motreaksjoner mot den nyliberale tenkemåten. Politikerne må forstå hvorfor slike reaksjoner oppstår og handle deretter. Økonomien må være underlagt politikken. Vi må koble de sammen på nytt. Igjen må man understreke at den nåværende kresin ikke handler om at noen få personer eller firma har handlet feil, men de grunnleggende svakhetene i systemet som tillater de å gjøre slike feil. Naomi Klein har rett når hun sa at den nåværende krisen bør være for nyliberalismen hva berlinmurens fall var for totalitær kommunisme⁸. Vi må lære av fortiden og gjøre hva som gjøres må: kreve at politikerne ikke overlater økonomien til seg selv.

1. Man kan argumentere for at den virkelige krisen ligger i at USA ikke har noe sosialsystem som gjør det mulig for fattige å bo i bolig. Flere har hevdet at krisen aldri ville oppstått om USA hadde hatt en velferdsstat lignende de i den skandinaviske velferdsmodellen hvor man reallokerer økonomiske ressurser fra den rike delen av befolkningen til den fattigste delen for å beholde den samfunnsmessige balansen.
2. Stiglitz, Joseph (1999) Must financial crises be this frequent and this painful? en Policy Options, julio-aŭgusto 1999. Stiglitz arbeidet som sjefsøkonom ved Verdensbanken, en posisjon han forlot kort tid etter å ha publisert denne artikkelen for å gi seg selv større handlingsrom til å kritisere økonomisk politikk.
3. Polanyi, Karl (2001 [1944]) The Great Transformation. Beacon Press: Boston. paĝo 147.
4. Man kan selvsagt ikke kritisere alle politikere for dette.
5. Jeg har selv vært aktiv i Attac, en organisasjon som ble dannet etter 1996-krisen i Asia for å jobbe mot nyliberalismen, og ble aktiv nettopp for å kunne jobbe med denne skatten.
6. Eric Helleiner (2002) “Globalization and Haute Finance — Déja Vu?” en Karl Polanyi in Vienna: The Contemporary Significance of The Great Transformation de Kenneth McRobbie kaj Kari Polanyi Levitt (red.). Black Rose Books: London.
7. Det er viktig å understreke at Tobinskatten ikke ville hindret denne krisen fordi den ikke stammer fra spekulasjon i valuta, men fra problemer i USAs økonomi, og den dreier seg i hovedsak om langsiktige investeringer over landegrenser, noe som vil påvirkes lite av en slik skatt. I ett lengre tidsperspektiv kan en slik skatt ha noe effekt, men neppe betydelig i en slik krise.
8. Det hevdet hun i en tale holdt ved Univesitetet i Chicago, sendt på Democracy Now! den sjette oktober.

La krizo nuna

Ricevis tiu ĉi krizo la nomon La krizo suboptimala, forgesinte ke ĉiuj krizoj ekonomiaj laŭdefine estas neoptimalaj. Temas pri (precipe) usonaj bankoj kiuj al homoj, kies pageblecon malbone estis, donis monpruntojn pordomajn. Ja estas bone ke ankaŭ malriĉuloj domojn povas aĉeti (fakte, tiu endas por nemalriĉigi ilin), tamen ne estas bone pruntedoni monojn al homoj kiuj ne povas repagi la prunton¹. Por tion kaŝi la bankoj disigis la pruntojn kaj pakis malgrandajn arojn da prunteroj malbonaj kun pli grandajn arojn da bonaj monpruntoj. Poste ili vendis tiujn pakaĵojn da pruntigitaj monoj. Kion la pakaĵojn vere enhavis neniu ne sciis. Bankumado multege dependas je fido. Ĉar bankoj en situacioj de monmalmulto prunteprenas monojn de aliaj bankoj, ili ne nur devas fidi siajn proprajn prunteprenintojn (same kiel la homoj kiuj pruntedonis monojn al la bankoj tra ŝparado, devas ilin fidi) sed ankaŭ devas fidi aliajn bankojn. Do klare, se bankoj ne fidas aliajn bankojn, malfunkciiĝus la tuta sistemo. Tiu povas okazi se onidiro aperas pri la aĉeco de monpruntoj. Ĝuste tio okazis.

Laŭ mi, la kulpo apartenas al la ideologio kaj pensmaniero de novliberalismo kiu propagandis merkatojn tutliberajn. La novliberalisma pinttempo de la mez-70-aj jaroj, per malreguligi financon, kreis ludejon ekonomian, fikcian mondon kie spekulantoj povas libere ludi per monoj kaj fikciaj kaj veraj. Dum la lastaj tridek jaroj, ni spertis mondon kie la moveblo de kapitalo estas grandega, la plej granda ekde la komenco de la dudeka jarcento. Laŭ la teorio novliberalisma malreguligi ekonomion, ĝin stabilu. Tamen en la sama periodo ni spertis nekompareblan kvanton da krizoj ekonomiaj, kaj bankaj kaj valutaj. La skandinava krizo banka en la fruaj 90-aj jaroj, la sudazia krizo en 1996-97, la krizo meksika, kaj la krizo rusa ĉiuj okazis post 1990. En 1999 skribis ekonomisto Joseph Stigliz priparolite la azian krizon ke almenaŭ dek ŝtatoj suferis de samtempaj krizoj kaj bankaj kaj valutaj inter la jaroj 1979 kaj 1999; sesdek naŭ ŝtatoj spertis bankajn krizojn dum la sama periodo². Ŝajnas al mi kiel ne nur hazarde okazas. Estas fundamenta malstabileco en la nuna sistemo.

Konsiloj pratempaj

La nuna krizo ofte kompariĝas al la krizego ekonomia de la 1930-aj jaroj; la grandega malespero. Kutime oni povas legi ke la nuna estas la plej granda ekde tiam. Nun kiam la kritiko de Keynes pri merkatoj tutliberaj estas longtempe forgesita kaj ekonomiko ortodoksa propagandas la saman teorion malĝustan pri ekonomioj ekvilibriemaj, eble oni vekiĝu kaj ekpensu pri la bazo sistema. Alidire, devas ni al malnovaj saĝuloj iri por trovi konsilojn. Tia persono kies konsilo al ni povas utilecon havi estas la ekonomisto politika hungara Karl Polanjo³. Bedaŭrinde lin tute forgesis ekonomistoj krom kelkaj akademianoj neortodoksaj. En la jaro 1944, fine en la mondmilito dua, li eldonis sian ĉefverkon “The Great Transformation” per kiu li provis la kialojn por la 1929-a kolapso kaj la sekva krizo ekonomia analizi kaj teorie establi ligilon inter ekonomiaj krizoj kaj faŝismo.

Gravas por la tezo Polanja ke oni forĵetas la eraran opinion de ekonomikistoj pri la ekvilibremo de liberaj merkatoj. Ofta argumento por la liberigo de merkatoj kaj kontraŭ aktiva ekonomia politiko de ŝtatoj estas ke merkatoj plej bone traktas sin mem; donas ĝi rezultojn plejbonajn kiam ĝi ne tuŝiĝas de ŝtatoj. Diras Polanjo ke okazus la malo. Laŭ li la ekonomio merkata estas baze malstabila kaj produktas rezultojn neplejbonajn. Ekzistas opinio de novliberalismaj ekonomikistoj pri la natureco de merkatoj senbaraj; senkoncie, nature kaj neplanite nur aperis ili de nenio. Polanjo per esplorado de antropologiaj tekstoj, priskriboj de diversaj socioj kaj la historio de libermerkatismo angla kaj angla industriismo, pruvas ke merkatoj kreiĝis konscie de politikistoj kies interesojn servis tia politiko. Laŭ liaj vortoj “Kiam laissez-faire-a ekonomio estis produkto de koncia ago Ŝtata, sekvontaj kontraŭagoj komenciĝis neplanite. Laissez-faire estis planita; planado ne.”⁴. Laŭ Polanjo kaj faŝismo kaj la mondmilito dua estis kontraŭagoj al la restarigo de la libermerkatismo en la 1920aj jaroj kaj la ekonomia krizo en la fino de tiu jardeko. Tezo lia asertas ke kiam ekonomio malligiĝas de politiko kaj nelonge estas parto de ĝi, kontrolata de socio kaj ties politikistoj, la ekonomio ekvivos laŭ sia propra logiko kaj finfine la socion malservos. Kontraŭagon kreu tiu.

Polanja teori en nuna mondo

Se oni mense kunprenas tiujn sciojn al la nuna tempo, oni vidas ke la polanja kompreno de lia samtempo bone kongruas kun la nuna. Ni havas ekonomion politike malligatan kiu operacias laŭ sia propra logiko kaj sistemo. Ĝi kaŝas sin per ampleksa komercsistemo kaj kaŝejoj. Tiel la krizo estas konkludo neevitebla de novliberalismo kiu asertas ke la ŝtatoj nur povas malplibonon fari per agadoj merkataj. Ke la ekonomio pli kaj pli tutmondiĝis dum la lastaj jaroj, kontrolon malfaciligas. Politikistoj en tiu situacio ofte aspektas kiel povraj senpovuloj, tamen ni ne forgesu ke la evoluo fariĝis konscie ĉar iu profitis de ĝi. Ili prenis novliberalismon koren ĉar iliajn interesojn servis tiu ideologio. Ni povas paroli pri koncia malzorgo⁵.

Espereble oni ne vidos faŝismajn emojn simile al tiaj kiuj la mondmiliton duan komencis. Tamen dum la lastaj jaroj oni spertis la aperon de dekstra-populismaj organizoj en kelkaj ŝtatoj eŭropaj kiel Le Pén en Francio, Jörg Haider en Aŭstrio kaj Vlaams Belang en Belgio. Se ili estas kontraŭago al la sistemo ekonomia necertas. Skribis Eric Helleiner ke la kampanjo por la Tobina imposto, imposteteto je financaj transakcioj intervalutaj, de kelkaj grupoj politikaj⁶ povas esti unu tia kontraŭago kiu temas pri reguligi de financaj merkatoj tutmondaj⁷. Mi ne volas multe paroli pri ĝi tie ĉi ĉar ĝi postulas sian propran artikolon. La imposto Tobina proponiĝis de ekonomikisto usona, James Tobin, en 1978 kaj celas malgrandigi la amason da kaj spekulacio intervaluta kaj investoj mallongtempaj kaj malstabiligaj⁸. Ĉar tiu estas vere simpla kaj facile komprenebla propono pri la kontrolo kaj funkciado de merkatoj, kiu fakte povas funkcii (tamen ekonomikistoj dirus alion), mi pensas ke la analizo de Helleiner pravas.

Mi kredas ke oni vidu la ĝeneralan movadon dum la lastaj dek jaroj kontraŭ organizoj vidataj kiel fortifikaĵoj de novliberalismo kiel la Monda Banko (WB) kaj la tutmonda valuta fonduso (IMF) kaj la tutmonda komerca organizo (WTO); kiel ekzemploj de kontraŭago. La sociaj forumoj kaj tutmondaj kaj regionaj estas alia ekzemplo bona de kontraŭago al pensmaniero novliberalisma, kiuj jam kreis kelkajn bonajn iniciitojn. Komprenu politikistoj kiajn la kontraŭagojn estas kaj faros la farendan. La ekonomio kontroliĝu de la politiko. Ni devas ilin religi. Emfazindas ke la krizo nuna ne temas pri ke kelkaj firmaoj kaj personoj miskondukis eblecojn siajn. Temas pri pli ĝenerala problemo en la sistemo ekonomia kiu ebligis tian miskondukon. Pravis Naomi Klein kiam ŝi diris ke la krizo nuna estu por novliberalismo kiu la falo de la muro berlina estis por komunismo totalisma⁹. Ni lernu de la pratempo kaj faru la farendan: postuli politikon kiu ne lasas ekonomion al memzorgado kaj miszorgado.

1. Oni povas argumenti ke la vera krizo estas ke Usono ne havas sistemon por ebligi domhavadon al malriĉuloj. Asertis kelkaj ke la krizo ne okazus se Usono havas socian sistemon simile al la landoj skandianavaj kies politiko inkluzivas redoni monojn el riĉaj al malriĉuloj por konservi stabilecon socian.
2. Stiglitz, Joseph (1999) Must financial crises be this frequent and this painful? en Policy Options, julio-aŭgusto 1999. Stiglitz laboris kiel ĉefekonomikisto ĉe la Monda Banko, posicion kion li forlasis ĵus post la publikiĝo de tiu artikolo por sin mem ebligi la ekonomian sistemon pli libere kritiki
3. Nomo lia estis Karl Polányi. Mi opinias ke Polanjo estas bona esperantigo de nomo lia.
4. El Polanyi, Karl (2001 [1944]) The Great Transformation. Beacon Press: Boston. paĝo 147. (tradukita de mi)
5. kompreneble oni ne kritiku ĉiujn politikistojn por tiu.
6. Mi mem laboris en Attac, organizaĵo fontita post la 1996-a azia krizo por labori kontraŭ novliberalismo kaj ekaktiviĝis ĝuste pro ilia laboro por la imposto intervaluta.
7. Eric Helleiner (2002) “Globalization and Haute Finance — Déja Vu?” en Karl Polanyi in Vienna: The Contemporary Significance of The Great Transformation de Kenneth McRobbie kaj Kari Polanyi Levitt (red.). Black Rose Books: London.
8. Gravas diri ke la imposto intervaluta ne evitus la krizon nunan ĉar ĝi ne temas pri valutoj tamen pri kaj problemojn en la ekonomio usona kaj plejparte longtempaj investaĵoj tra landlimoj kiuj ne multe influiĝis de la imposto. Probable, en pli longa daŭro, la imposto povus havi iom da efiko en tia krizo tamen malmulte.
9. Tion ŝi asertis en la radiokanalo Democracy Now! la 6an de oktobro.

Dette er p� et universitet hvor man har kuttet i studier og forskning over hele fj�la, men spesielt innenfor det som p� det tekniske-naturvitenskaplige universitetet ikke regnes som kjernefag, hovedsaklig humanoira og samfunnsfag. Enkelte studier har blitt lagt ned (som for eksempel gresk) enkelte studier har f�tt sammensl�tt undervisning selv om emnene i utgangspunkt ikke har mye med hverandre � gj�re, og til og med har enkelte emner ikke engang undervisning i riktig betydning av ordet.

Artikkelen hos Adresseavisen konkluderer med at “Markedsstrategien ser derimot ut til � ha lykkes. Antall s�kere har g�tt opp med 5 prosent fra 2007 til i �r.”. Noe som er et merkelig paradoks. Noe av �rsaken til ressursmangelen p� NTNU har de siste �rene blitt tilegnet at universitetet har hatt mellom fem hundre og tusen studenter for mye i forhold til hva departementet har bestemt at de skal ha og derfor hva de f�r st�tte for i basisbevilgningene.

Jeg synes til tider at den m�ten NTNU administreres p� er merkelig og sier meg enig med Syversen n�r han omtaler driften ved NTNU som butikklignende:

“Slik det er n� drives universitetet som en butikk, hvor vi vitenskapelig ansatte m� bruke mesteparten av tiden p� � s�ke om penger fra private og statlige kilder. F�rste prioritet burde v�rt undervisning og andre prioritet forskning. N� er f�rste prioritet administrasjon og andre prioritet reklame, sier Syvertsen.”

Jeg er i en prosess med � g� gjennom forskjellige ting jeg eier i forbindelse med flytting for � finne ut hva jeg kan gj�re meg av med. Det viser seg (overraskende) at jeg har en hel masse b�ker, mange av de vil jeg trolig neppe lese i l�pet av den neste tiden, eller er b�ker jeg har lest, men ikke har noen glede av � ta vare p�. Om du kunne tenkt deg � adoptere noen, kontakt meg eller legg igjen en kommentar med hvilke du kunne tenke deg. Det er lettest om du bor i Trondheim/Tr�ndelagsregionen, men det skal v�re mulig � ordne overlevering ogs� ellers.

Merk: B�ker markert med (bc) er b�ker som allerede er registrert gjennom bookcrossing-systemet og som jeg har f�tt gjennom det systemet. Det betyr ikke at disse b�kene ikke kan beholdes for evig tid, men at de vil ha et bookcrossing-nummer p� innsiden av permen og at det kanskje er �nskelig at de f�r lov � vandre videre.

B�ker med gjennomstreking er allerede lovt bort.

Fagb�ker
• Bj�rnstad, Nina (red) - Medienorge 1999: Fakta om norske massemedier
• Coren, Michael - Mannen som skapte Ringenes Herre
• Day, David - A-Z of Tolkien
• Flanagan, Mike - It’s about time: How long history took
• Gallagher, Michael, m.fl. - Representative Government in Modern Europe
• Jaquesson, Kari - 10 minutter til en sprekere kropp
• Johansen, Jahn Otto - M�te med Kina (bc)
• Kjellberg, Francesco og Marit Reitan - Studiet av offentlig politikk: en innf�ring
• Kuhnle, Stein og Liv Solheim - Velferdsstaten: Vekst og omstilling
• Oldervoll, Tore m.fl. - Sinus Matematikk: 1mxy Grunnbok
• Petersson, Olof - Nordisk politik
• Pettersen, Per Arnt - Pensjoner, penger og politikk
• Plato - The Republic
• Robinson, Richard - Why the toast always lands butter side down: The science of Murphy’s Law
• Rosbach, Johan H. - Sp�rreboken Sfinx
• Sindig, Leif - En filmsaga
• Wallraff, G�nther - Vitnene

Skj�nnlitteratur og prosa
• Allen, Woody - Selvskrevet: Woody Allen p� tryk
• Ambj�rnsen, Ingvar - Br�dre i blodet
• Ambj�rnsen, Ingvar - Utsikt til paradiset
• Asimov, Isaac - Forward the Foundation
• Asimov, Isaac - Foundation and Earth
• Bainbridge, Beryl - According to Queeney
• Bringsv�rd, Tor �ge - Pinocchio-papirene (bc)
• Browne, Peter Francis - Rambling on the road to Rome (bc)
• Burgess, Anthony - Jordiske makter del 1
• Cervantes - Don Quijote del 2
• Ellis, Bret Easton - American Psycho
• Fitzgerald, F. Scott - Den Store Gatsby
• Fitzgerald, F. Scott - Tender is the Night
• Flere forfattere - Folk flest bor i Kina (filmmanus)
• Guterson, David - Snow falling on cedars (bc)
• Harris, Thomas - Hannibal
• Heller, Joseph - Catch 22 (bc)
• Hornby, Nick - A long way down
• Lauria, Frank - Zorro: den maskerte hevner
• Lefanu, J. Sheridan - Carmilla
• Lehane, Dennis - Shutter Island (bc)
• Lewis, C. S. - Perelandra
• McAllister, Angus - The Cannongate Strangler (bc)
• McGrath, Patrick - Spider
• Nyr�nning, Sverre M. - Nakne p� Stein
• Renberg, Tore - En god tid
• Riley, John Erik - Ikoner i et vindu (bc)
• Shakespeare, William - All’s well that ends well
• Wong, David - John Dies at the End (bc)

101cookbooks drives av Heidi Swanson, som har utgitt to kokeb�ker og skrevet matspalter for flere aviser og magasiner. Hun serverer med jevne mellomrom nye oppskrifter, smakfult (og teknisk godt) fotografert. Det jeg liker med siden hennes (bortsett fra at jeg liker oppskriftene) er at hun hele tiden presenterer rettene i en kontekst hvor hun forteller hvorfor hun presenterer akkurat denne oppskriften akkurat n�, hvilke assosiasjoner hun f�r av den og lignende. Dette skaper en veldig god atmosf�re. Oppskriftene kommer som sm� drypp med passende mellomrom (ca 2 ganger ukentlig), og jeg bruker denne siden aktivt som inspirator ettersom jeg kjenner at lysten til � lage noe �ker n�r hun kommer med en rett som virker ekstra spennende. Hennes linsesuppe og kikertgryte er favoritter som jeg lager jevnlig.

The Post-Punk Kitchen er en vegansk matside/matshow med Isa Moskowitz og Terry Romero, som begge har skrevet flere veganske kokeb�ker (blant annet ‘Veganomicon’ og ‘Vegan Cupcakes Take Over the World’). Nettstedet har en egen oppskriftdel som er spesielt interessant om man er p� utkikk etter veganske oppskrifter, spesielt p� bakverk, men det er kokevideoene som gj�r The Post-Punk Kitchen bes�ksverdig. Disse to jentene har den energien som skal til for � gj�re de fleste entusiastiske i forhold til vegansk matlaging.

The Fresh Loaf er et nettsamfunn for br�dbakere, de fleste av disse amat�rer. Hovedinnholdet er et fyldig forum hvor man kan stille sp�rsm�l og diskutere alt fra korntyper, surdeigsbaking og deighydrasjon til utstyr, teknikker og bakesteiner. Brukerne p� dette nettstedet er utrolig kunnskapsfulle og jeg har funnet mye av informasjonen til egne surdeigseventyrer her.

Scottish Cow er en blogg jeg nylig har begynt � lese og som for det meste er matsentrert. Den er skrevet av en amerikansk familiefar med kone og to barn, som dokumenterer familiens kulinariske eventyr. De opprettholder store deler av den samme tankegangen som jeg f�rer n�r det gjelder mat: gode, naturlige, smakfulle og lite prosesserte ingredienser; samt at matlaging er noe som er og skal v�re tidkrevende og noe med egenverdi.

Open Source Food er et nettsamfunn og en oppskriftsdatabase fokusert p� mat generelt. � kalle denne siden en favoritt er kanskje � ta i ettersom jeg oppdaget den for rundt en uke siden. Jeg liker oppsettet av siden, hvordan oppskrifter blir presentert og hvordan brukerne har muligheten til � kommentere p� hverandres oppskrifter. Siden fokuserer �penbart (og godt) p� deling av oppskrifter brukerne i mellom. Fordelen med en slik side er at man f�r akkumulert kunnskap fra mange kilder p� en gang, og mange av brukerne p� dette nettstedet er geniunt gode til � legge ut velvalgte gode oppskrifter. Har allerede laget hummus og en litt uvanlig, men god gulrotkake.